95

9. تسامح در مسائل اختلافى

ابن تيميه مى‌گويد:

كان العلماء من الصحابة و التابعين و من بعدهم اذا تنازعوا في الأمر اتبعوا امر الله تعالى في قوله: (فَإِنْ تَنٰازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللّٰهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّٰهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ ذٰلِكَ خَيْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِيلاً) ¹، و كانوا يتناظرون في المسألة مناظرة مشاورة و مناصحة، و ربّما اختلف قولهم في المسألة العلمية مع بقاء الألفة و العصمة و اخوّة الدين. نعم من خالف الكتاب المستبين و السنة المستفيضة، أو ما اجمع عليه سلف الأمة خلافاً لايعذر فيه، فهذا يعامل به اهل البدع. ²

علماى از صحابه و تابعين و كسانى كه بعد از آنها آمدند هرگاه در امورى نزاع مى‌نمودند امر خداوند متعال را پيروى مى‌كردند كه فرمود: (هرگاه در چيزى نزاع كرديد آن را به خدا و پيامبر بازگردانيد (و از آنها داورى بطلبيد) اگر به خدا و روز قيامت ايمان داريد، اين (كار) براى شما بهتر بوده و عاقبت و پايانش نيكوتر است). مناظره آنان در هر مسأله‌اى‌مناظره از روى مشاوره و خيرخواهى بوده، و چه بسا قولشان در يك مسأله علمى مختلف مى‌شد، ولى الفت و عصمت و برادرى دينى آنها باقى بود. آرى، كسى كه با قرآن روشن و سنت مستفيض يا آنچه كه اجماع پيشينيان از امت بر آن است به مخالفت پرداخته به نحوى كه جاى هيچ عذرى بر او نيست، با وى معامله بدعت‌گزار مى‌شود.