116
افضل و اكمل و انسان كامل واقعى، همان محمد(ص) است و بقيه انبيا و اوليا در اين كمال، منسوب به او هستند. 1
پس انسان كامل حقيقى، نزد محققين، رسول اكرم(ص) است و هيچيك از كاملان و مكملان به درجه او نرسند. انسان كامل، آن قطبى است كه افلاك به وجود او در گردش هستند و او در تمام ازمنه و امكنه تا ابد، يك تن است كه به لباسهاى گوناگون و در مكانهاى مختلف ظهور مىنمايد و نسبت به آن لباسهاى مختلف، اسامى گوناگون به خود مىگيرد، ولى انجام همه آنها و صاحب لباس آخر، همان رسول اكرم(ص) است كه كنيهاش «ابوالقاسم»، صفتش «عبدالله» و لقبش «شمسالدين» است.
انسان كامل بالاصاله مستحق اسماء ذاتيه و صفات الهيه است و چون آينهاى تمامنما در مقابل حق است، از اين جهت او را «مرآت حق» گويند و خداى تعالى برخود واجب فرموده است كه اسما و صفات خود را جز در انسان كامل نبيند و آيه امانت، گواه بر اين مطلب است.
بدانكه اسما و صفات الهى در انسان كامل به دو قسمت منقسم مىشود: قسمتى در يمين اوست، مانند حيات و علم و قدرت و اراده و سمع و بصر و غيره و قسمتى در يسار اوست، مانند ازليت و ابديت و اوّليت و آخريت و امثال آن و چون در سراى برزخ تمكن يافت، به مقامى برسد كه آن را «اختام» نامند و به جلال و اكرام موصوف است و پس از آن، جز به كبريا كه نهايت و غايت مطلب است، چيز ديگرى نيست و خلق در اين مقام به كامل و اكمل و فاضل و افضل تقسيم شوند. 2