99همينطور امام خمينى (ره) فرمود: «حج براى اين است كه مسلمانان، مشكلات يك سال خود را بررسى كنند و در صدد رفع آنها برآيند». 1
به واقع، مسلمانان در موسم حج مىتوانند كمبودها و نواقص خود را با هم در ميان گذارند و از همديگر يارى طلبند تا مشكلات خود را برطرف كنند.
همچنين بايد يادآور شد همواره در طول تاريخ حتى در دورههاى خفقانبارى كه خلفا و سلاطين جور اجازه نشر احكام اسلامى را به مسلمانان نمىدادند، مسلمانان با استفاده از فرصت حج از مشكلات خود چارهجويى مىكردند؛ از جمله در ارتباط با ائمه معصوم عليهم السلام و علما مشكلات فكرى و فرهنگى خود را برطرف مىساختند. علما و انديشمندان اسلامى نيز به اين هدف حج توجه داشتهاند و از هر فرصتى براى رفع مشكل مسلمانان بهره بردهاند. يكى از انديشمندان مسلمان در اينباره مىگويد:
از آثار حج، آشنايى با طوايف مختلفى است كه از چهار گوشه جهان اسلام آمدهاند. هر زمان كه مىتوانستم، در اين سفر با دوستان مىنشستم و به بررسى مشكلات جهان اسلام مىپرداختم. 2
ولى افسوس كه به علت محدوديتهايى كه وجود