84
«الحَجَّةُ ثَوابُها الجَنَّة» 1؛ «پاداش حج بهشت است».
همچنين انجام دادن درست مسئوليتها به حجگزار كمك مىكند تا بهتر از آثار مادى و معنوى حج بهرهمند شود. حتى مشاهده مسئوليتپذيرى افراد مخلص و مؤمن در موسم حج كه افزون بر مسئوليت خود و بدون هيچ چشمداشتى مسئوليت اعمال حجگزاران كمتوان را نيز به عهده مىگيرند، مىتواند در روحيه مسئوليتپذيرى حجگزار بسيار تأثيرگذار باشد.
البته شايد گفته شود، موارد اشاره شده بيانگر مسئوليتهاى فردى حجگزار در حج است، ولى بايد اقرار كرد كه انجام دادن تكاليف شرعى فردى، از جمله مسئوليتهاى حج، مىتواند زمينهساز پذيرش مسئوليتهاى اجتماعى باشد.
«از سوى ديگر، ديدن آن اجتماع بشرى كه از اطراف جهان در آن مجمع بزرگ و مقدس شركت مىكنند و گستردگى جامعه اسلام و جهانى بودن اين دين عظيم را نشان مىدهند، هر مسلمانى را به حقوقى كه اين جماعتها و شهروندان آنان به لحاظ برادرى اسلامى بر او دارند و به مسئوليتهايى كه در ارتباط با اين جمعيتها برعهده دارد و روابطى كه بايد با آنان داشته باشد، متوجه