69رمى مىكنند، تقريباً يك نوع غذا مىخورند و در يك جا مىخوابند كه همه اينها احساس همبستگى و يگانگى را بين مسلمانان تقويت و تحكيم مىكند. بنابراين، رابطه دينى در اسلام از هر رابطه ديگرى، نظير ملّيت، نژاد، زبان، رنگ و... قوىتر است.
به تعبير ديگر، اساس پيوندهاى اجتماعى در حج، ايمان و اعتقاد است. همان چيزى كه در فطرت توحيدى انسانها تعبيه شده و پايدار و به دور از تغييرات زمانى و مكانى است. امت در پرتو ايمان مىتواند از هرگونه تنازع و تفرق رهايى يابد؛ زيرا جامعه متكى بر الفت روحى و قلبى، فراتر از اميال فردى و آرمانهاى گروهى عمل مىكند. ازاينرو انسان مؤمن در موسم حج با مشاهده كردن و انجام دادن حركات وحدتبخش، احساس همنوعى و برادرىاش به ديگر مسلمانان برانگيخته مىشود و به او كمك مىكند تا از دام خودخواهىهاى زندگى كه در لباس، آرايه، نشانه و درجه، او را از ديگران متمايز مىكند، رهايى يابد و به حلقه جماعت درآيد و پيوندهاى عاطفى و قلبىاش را با آنان محكمتر كند.
4. آموزش حركت و پويايى
از ديگر آموزههاى اجتماعى حج، آموزش حركت و پويايى است. حاجى از آغاز مناسك تا پايان آن، همواره