298
161. وجود ادعاى اجماع متضادين در احكام فقهى
ابن بابويه قمى، صاحب كتاب من لا يحضره الفقيه، در مسئله‌اى ادعاى اجماع مى‌كند و باز ادعا مى‌كند كه برخلاف آن، اجماع صورت گرفته است.
پاسخ
1. در مباحث فقهى گاهى در يك مسئله به دلايلى دو يا چند نظر تعارض به وجود مى‌آيد. گاهى پيش مى‌آيد كه هم موافق آن نظريه و هم مخالف آن، ادعاى اجماع مى‌كند و تشخيص اينكه در زمان گذشته غالب علماى بلاد، طرفدار كدام نظر بودند - جز آنها كه فتوايشان را يك جا گردآورده‌اند - كار سختى است.
در چنين مواردى، فقيهى كه در زمان‌هاى پس از آن در مسئله مربوطه تتبع مى‌كند به دو نظر مخالف برمى‌خورد كه هر دو ادعاى اجماع كرده‌اند و به منظور رعايت امانت‌دارى نظرات فقهى هيچ‌كدام را كتمان نمى‌كند.
2. اين موضوع، اختصاص به گروه و فرقه خاصى ندارد. به عنوان نمونه در تفسير البحر المحيط، از تفاسير اهل سنت، ذيل آيه 38 سوره «طه» آمده است: «تمام علما گفته‌اند: آن وحى الهام است و عده‌اى گفته‌اند: وحى اعلام است در خواب...».
اگر تمام علما به مطلب پيشين عقيده دارند، پس عده‌اى از علما چه معنايى دارد. پس هيچ فرد عاقلى، چنين مواردى را نقطه ضعف يك مكتب يا مذهب محسوب نمى‌كند.
162. كلام حر عاملى در مسأله اجماع
از كارهاى عجيب شيعيان اين است كه وقتى در مسئله‌اى اختلاف كنند و در آن دو