172دعا همان عبادت است، آنگاه اين آيه را تلاوت نمود:
پروردگار شما گفته است: «مرا بخوانيد تا (دعاى) شما را بپذيرم!» كسانى كه از عبادت من تكبّر مىورزند بهزودى با ذلّت وارد دوزخ مىشوند!
بنابراين چون دعا عبادت است نمىتوان غير خدا را خواند و از او كمك خواست چون عبادت غير خدا شرك عبادى است.
پاسخ
اين حديث را دو نوع مىتوان معنا كرد؛ به اين نحو كه يا بايد در كلمه دعا تصرف نمود و يا عبادت را معناى خاصى كرد؛ اگر كلمه «عبادت» در اين حديث به معناى اصطلاحى آن است كه مخصوص خداست بايد در كلمه «دعا» تصرف نمود و از آن دعا و صدا زدن مخصوصى را اراده كرد كه دعاى همراه با اعتقاد به الوهيت يا ربوبيت مدعوّ است، و اگر كلمه «عبادت» را به معناى مطلق امر حسن كه موجب تقرب به خدا مىشود معنا كرديم «دعا» را مىتوان به معناى مطلق خواستن و صدا زدن گرفت.
شاهد اين توجيه اينكه ترمذى در كتاب «الدعوات» باب انتظار فرج و نيز طبرانى در «المعجم الكبير» 1، به سند حسن نقل كردهاند كه پيامبر(ص) فرمود:
« انتظار الفرج عبادة »؛ «انتظار فرج عبادت است». كه در اين حديث عبادت به معناى كار حسنى كه موجب قرب به خدا شود آمده است.