62 مشترك، به يكديگر متصل مىسازد و در دل و جان آنان، حس همكارى، تعاون و احساس مسئوليت همگانى را تقويت مىسازد؛ بهگونهاى كه هيچ فرد بىمسئوليتى وجود ندارد؛ چنانكه رسول گرامى اسلام(ص) مىفرمايد:
همة شما به مثابه چوپان و گلهدار هستيد و همة شما از گلة خود مسئوليد. پيشوا مسئول ملّت، مرد مسئول خانواده، زن مسئول خانه، خادم و كارگر مسئول مال و كار است. 1
بنابراين، زائران بايد در طول سفر از فردگرايى بپرهيزند؛ زيرا همۀ زائران، مهمان خدا بوده و رفتارشان در محضر اوست.
2. تكبرّ بىجا
تكبر بىجا نيز از اخلاق نامناسبى است كه مانعى بزرگ فرا روى گسترش فرهنگ تعاون در حج و زيارت است؛ چون شيطان همواره در تلاش است به شكلهاى گوناگون، انسان را از دستيابى به خير و نيكى باز دارد. به همين دليل، ممكن است در انسان اين وسوسه را ايجاد كند كه اگر نزد ديگران برود و با آنها همكارى كند، حقير و كوچك مىشود. در حالى كه حاجى بايد در طول