19در واقع اگر تقوا در تعاون نباشد، ممكن است به تعاون در الْإِثْمِ وَ الْعُدْوٰانِ تبديل شود و در بيشتر مردم به خودخواهى تبديل گردد؛ براى مثال: «ممكن است مردم در پيشبرد زندگى دستهجمعى جامعه خود كه مستند به خودخواهى گستردهاى [به نام جامعه] است، گرفتار تعصبهاى اقليمى، نژادى و فرهنگى شوند و انسانهاى نيازمند جوامع ديگر را نه تنها به فراموشى بسپارند، بلكه مواد معيشت آنها را بربايند و فداى خواستههاى جامعه خود كنند. اگر كسى بخواهد شواهدى براى اين مُدعا پيدا كند، كافى است كه به جوامع امروز بنگرد كه چگونه بعضى از آنها همهگونه مواد اقتصاد و عوامل تجملات و رفاه و عيش و نوش را بهدست آورده و از شدت برخوردارى از رفاه و لذت، گاه به عوامل مخل زندگى دست مىبرند. در حالى كه اگر عامل مشاركت و هماهنگى يك جامعه براى تنظيم زندگى اجتماعى، مذهب و اخلاق الهى (تقوا) بوده باشد، قطعى است كه مردم آن جامعه پس از فراهمكردن وسايل مورد نياز زندگى خود، به جوامع ديگر انسانها خواهند پرداخت». 1