112مجموعاً حفظ نكرده بودند و شرط تواتر هم اين نيست كه تمامى قرآن را يك يك مسلمانان حفظ كرده باشند. بلكه اگر
همه قرآن را همه افراد حفظ كنند، هرچند به طور توزيع و بخش بخش، كفايت مىكند. 1
اما اين ادعا كه ظاهر كلام انس مقصود نيست، خود از امورى است كه در مباحث لفظى مبتنى بر ظاهر لفظ، پذيرفته نمىشود. مگر اينكه از خود كلام متكلم يا جانشين وى، قرينهاى داشته باشد. اما صِرف ادعا و استناد به سخن ديگران، هرگز پذيرفتنى نيست. افزون بر اينكه اگر قرار باشد كلام انس برخلاف ظاهرش حمل شود، بايد بر اين حمل شود كه فقط همان چهار تن، بيشتر سورهها و آيات قرآن را در دوران پيامبر(ص) گردآورى كردهاند، نه حمل بر اين شود كه آنها و ديگر صحابه، همه قرآن را بر اساس مصحف عثمانى، گردآورى، و ترتيب سورهها و آياتش را حفظ، و هر يك از آنها را تا آخر ضبط و ثبت كرده باشند. زيدبنثابت، كه خود يكى از چهار تن يادشده در سخن انس، و متصدى هر دو گردآورى اول و دوم است، در رواياتش به صراحت مىگويد كه همه آيات را حفظ نكرده است.
همچنين درباره سخن مازرى كه مىگويد: «اگر حمل برخلاف ظاهر را بپذيريم، از كجا معلوم كه در واقع چنين بوده باشد؟»، بايد گفت اين اشكال به خود او برمىگردد: از كجا معلوم كه واقع، همانگونه باشد كه شخص گوينده (خود او) ادعا مىكند؛ با اينكه شواهد برخلاف ادعاى وى را ملاحظه كرديد.
و همچنين آنجا كه مىگويد: «در تحقق تواتر، كافى است كه همه