72
سوم: عصمت خَلقى و خُلقى
افزون بر عصمت عملى و عصمت علمى، گونه اى ديگر از عصمت نيز در كلمات برخى از متكلمان مطرح شده است آنان بر اين عقيده اند كه عصمت امام در عصمت از گناه و اشتباه منحصر نمى شود، بلكه بايد افزون بر چنين عصمتى، در خَلق (امور ظاهرى) و خُلق (امور باطنى) نيز داراى عصمت باشد.
محقّق لاهيجى در اينباره مى نويسد:
نزد اماميه، همچنانكه عصمت از ذنوب شرط است در امام، عصمت از عيوب نيز شرط است؛ خواه عيوب جسمانى، مانند امراض مزمنه مستكرهه منفّره، مثل جذام و برص و عمى (نابينايى) و صم (ناشنوايى) و خرص (گنگى) يا عيوب نفسانى، مانند اخلاق ذميمه چون بخل و خسّت (خسيس بودن) و غلظت (خشونت) و فظاعت (ترشرويى). وخواه عيوب عقلى مانند جهل و جنون و اغما (بى هوشى) و امراض منسيه (فراموشى) علوم. و همچنانكه واجب است خلوّ از عيوب مذكوره [در] ابتدا، واجب است خلوّ از طريان آن نيز. 1
انواع عصمت در كلام امام على(ع)
امام على(ع) در روايتى مفصّل، پنج نشانه براى امام بيان مى فرمايد كه عبارتاند از:
1. از تمام گناهان كوچك و بزرگ معصوم باشد، در فتوا لغزش نكند، در پاسخ دادن خطا نكند، فراموشى نداشته باشد و در امور دنيا اهل لهو نباشد.