30
نقطه مشترك تعاريف
«رياست همگانى جانشين پيامبر(ص) در امور دينى و دنيايى»، عناصرياند كه هم شيعه و هم اهل سنت در تعريف امامت بر آن تأكيد كرده اند. از اين نظر، در بيشتر تعاريف اختلاف چشمگيرى وجود ندارد. آرى، در برخى تعاريف، بر قيود خاصى تأكيد شده است كه ضرورتى براى طرح آن در اينجا وجود ندارد.
منشأ اختلاف
اتفاق نظرى كه در تعريف امام و امامت وجود دارد، ممكن است اين توهّم را ايجاد كند كه اين دو فرقه اسلامى با هم اختلافى ندارند و تصويرى مشابه در مسئله امامت ارائه مى كنند. به تعبير ديگر، درباره حقيقت امامت با هم اختلافى ندارند و اختلاف آنها در اين است كه هر يك شخص خاصى را امام و جانشين پيامبر(ص) برگزيده اند و همين مسئله، باعث اختلاف آنها شده است.
بايد در پاسخ به اين توهم بگوييم:
اختلاف فقط در تعيين مصداق نيست، بلكه با بررسى جايگاه امامت و ويژگىها و شرايط امام از ديدگاه عقل و نقل، مىبينيم كه منشأ اختلاف، ويژگىها و شرايطى است كه هر يك از آنها براى امام بيان مىكنند. اين اختلاف به اختلاف در مصداق كشيده شده و كار به جايى رسيده است كه حقيقت امامت از نظر شيعه با حقيقت آن در نگاه اهل سنت، تفاوت اساسى پيدا كرده است. به بيان رساتر، اختلاف آنها فقط در اين نيست كه «چه كسى پس از پيامبر(ص) امام و جانشين است؟»، بلكه در واقع اين پرسش مطرح است كه امام بايد داراى چه شرايطى باشد تا جانشين پيامبر(ص) شود؟