155 يَوْمَ الْفُرْقٰانِ... ¹

بدانيد هرگونه غنيمتى به دست آوريد، خمس آن براى خدا و براى پيامبر و براى نزديكان و يتيمان و مسكينان و واماندگان در راه از آنان است، اگر به خدا و آن چه بر بنده خود در روز جدايى حق و باطل نازل كرديم ايمان آورده‌ايد...

آيه در موردى خاص يعنى در روز بدر و رويارويى دو گروه مسلمان و كافر نازل شده است. ليكن سخن در باره واژه «غنيمت» در اين آيه است كه آيا معناى آن هر چيزى است كه انسان در زندگى به دست مى‌آورد، يا مخصوص غنائم جنگى است؟ غنيمت، اعم از دستاوردهاى ميدان جنگ است و مراد، هر چيزى است كه انسان به دست مى‌آورد. به برخى از تعابير اهل لغت اشاره مى‌شود:

خليل، ازهرى و راغب، غُنم را چيزى دانسته‌اند كه انسان به دست مى‌آورد، دستاورد، آن چه بى‌مشقت به دست مى‌آيد، هر چه كه از دشمن يا ديگرى به دست مى‌آيد. ²

ابن‌فارس، اين واژه را به معناى دست يافتن به چيزى دانسته كه قبلاً مالك آن نبوده، سپس مخصوص به چيزى شده كه از مشركين گرفته مى‌شود. ³

كاربرد اين كلمه در قرآن و حديث نبوى هم در مطلق چيزى است كه انسان به دست مى‌آورد.

قرآن كريم، واژه «مغنم» را در موردى به كار برده كه انسان چيزى به