245

1- بسم اللّٰه، جزء فاتحه

بسمله جزئى از سورۀ فاتحه است. چند نكته بر آن دلالت مى‌كند:

اول: شافعى با سند خود روايت كرده كه معاويه به مدينه آمد و در آنجا نماز خواند و بسم اللّٰه نخواند و هنگام رفتن به ركوع و سجود هم تكبير نگفت. چون سلام نماز را گفت، مهاجران و انصار ندا دادند: اى معاويه، از نماز دزديدى، بسم اللّٰه كو؟ تكبير هنگام ركوع و سجود كو؟ سپس نماز را همراه بسم اللّٰه و تكبير دوباره خواند.

شافعى گويد: معاويه حاكمى نيرومند و با شوكت بود و اگر آشكار گفتن بسم اللّٰه نزد همۀ مهاجران و انصار امرى ثابت نبود، نمى‌توانستند به سبب نگفتن بسم اللّٰه به او اعتراض كنند. ¹

دوم: حاكم از ام‌سلمه روايت كرده كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در نماز، «بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ » خواند و آن را يك آيه حساب كرد، «اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعٰالَمِينَ » را آيۀ دوم، «اَلرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ» را سوم، «مٰالِكِ يَوْمِ الدِّينِ» را چهارم، و همچنين «إِيّٰاكَ نَعْبُدُ وَ إِيّٰاكَ نَسْتَعِينُ» را آيۀ پنجم و انگشتانش را جمع كرد. ²

سوم: حاكم از نعيم مجمر نقل كرده است: پشت سر ابوهريره بودم، بسم اللّٰه را با سورۀ حمد خواند تا رسيد به ولا الضالين، گفت: آمين، مردم هم گفتند: آمين و هر گاه سجده مى‌كرد تكبير مى‌گفت و چون سلام مى‌داد، مى‌گفت: به خدايى كه جانم در دست اوست من در نماز،