196دستههاى لشكر مخالف، از همان تنگه سرازير شده و بر قشون اسلام تاختند، و چنان شكست و لطمۀ فاحشى را بر مسلمين وارد آوردند.
بارى پس از دو سه ساعت سوار شده به شهر مراجعت كرديم. طرف عصر جمالها آمدند نفرى يك مجيدى خرج علوفه شترها را گرفتند، امروز عصر كه در حرم «ائمۀ بقيع» مشرف و مشغول زيارت و عزادارى بوديم، مقارن غروب، خدامها خواستند مردم را مثل روزهاى گذشته بيرون كنند و درب حرم را ببندند، و در نتيجۀ تعجيل و خشونت آنها، كار به مشاجره و منازعه كشيد، و جمعى به منزل «قائممقام» رفته، شكايت از كجرفتارىها و سوء سلوك خدام كردند، باقى شب به زيارت «مسجد نبوى» و صرف طعام و خواب گذشت.
كتابخانه مدينه
امروز پنجشنبه بيست و سوم محرم، مطابق «شانزدهم ميزان»، پس از زيارت حرم مطهر، به تماشاى كتابخانۀ عمومى كه در خارج «مسجد نبوى» و متصل به آن است رفتيم، كتابخانۀ بسيار مفصل و بزرگى است و مشتمل بر يك صحن و چند اطاق بزرگ تو در تو است، و داراى چند صد هزار، كتابهاى كوچك و بزرگ خطى و چاپى در فنون مختلفه از فقه و حديث و تفسير و تاريخ و ادبيات و غيره است، كتب فارسى و تركى و هندى نيز دارد، و يك نفر مدير و سه چهار نفر كتابدار مراقب آن، و مواظب پذيرايى واردين و انجام حاجت آنها هستند.
در وسط اطاق بزرگ، يك ميز كوتاه و عريض و طويلى گذاشته شده است، هر كس وارد مىشود تعارف مىكنند كنار آن ميز مىنشينند، و فهرستهاى كتب را كه به روى ميز است برداشته مطالعه مىكنند، و هر