356
نظريات فقها در مورد جدال در حج
برخى گفته‌اند:
فقهاى اهل سنّت هر نوع مخاصمه با همراهان و خدمتگزاران و امثال آنان را در حج حرام مى‌دانند و بر اثبات اين سخن خود،به اطلاق آيۀ
«لاٰ جِدٰالَ فِي الْحَجِّ»
تمسّك مى‌جويند. 1
ولى با توجه به نظرياتى كه از مفسّران اهل سنت نقل كرديم،مى‌توان در اين نسبت شك كرد؛زيرا:
اوّلاً: همۀ علماى اهل تسنّن در مفهوم جدال متّفق‌القول نبوده‌اند.
ثانياً: همگى بر يك قول در زمينۀ معناى كلمۀ«لا»اتّفاق نداشته‌اند.با وجود اين همه اقوال،چگونه مى‌توان حرمت هر نوع مشاجره و مخاصمه را به همۀ فقهاى اهل سنّت نسبت داد؟!
به فرض اين كه اين نسبت درست باشد،جدال در اين فتوا به مخاصمۀ با همراهان و خدمتگزاران و امثال آن تفسير شده است و اين،هيچ رابطه‌اى با آنچه كه در ايّام حج از حجاج ايرانى سر مى‌زند،ندارد؛زيرا شعارها و حركتهاى دسته جمعى حاجيان ايرانى،در رابطه با برائت از مشركين و متجاوزان به حقوق مسلمانان و در راه احياى اصول فراموش شدۀ شريعت است و هرگز با مسلمانان به مخاصمه برنمى‌خيزند.
بيشتر فقهاى شيعه،جدال را به معناى گفتن«لا واللّٰه،بلى واللّٰه»تفسير كرده‌اند كه با انجام آن كفاره‌اى بر مُحرِم واجب مى‌شود. 2فقهاى شيعه مدّعى هستند كه در اين مورد،گرچه معناى لغوى جدال وسيعتر از مفهوم فقهى آن است ولى تضييق معناى جدال از باب حقيقت شرعيه است. 3
فقهاى شيعه در اين امر اختلاف كرده‌اند كه آيا گفتن اين سوگند،اگر از روى صدق