262اسماعيل را مؤثر مى‌دانند.
پيش از آنكه به تحليل اين روايات و ترجيح نظريات بپردازيم،شايسته است نگاهى به عمده روايات باب بيافكنيم.
و آنگاه ببينيم آيا تضادّى در اين ميان وجود دارد يا نه و قول برتر كدام است و طريق جمع ميان اقوال چيست؟
الف:روايات منقول از اهل‌بيت عليهم السلام
1-در يكى از روايات كه از هجرت خاندان ابراهيم تا جوشيدن زمزم و برخى وقايع بعد از آن را به تفصيل مطرح كرده و بيشتر محدّثان و مفسران به مناسبت آيات مربوط،آن را آورده‌اند،چنين آمده است:
«...نظرت إلى اسماعيل وقد ظهر الماء من تحت رجْليه...» 1
«هاجر اسماعيل را نگريست،در حالى كه آب از زير پاهايش نمودار بود.»
سند اين مفسران و راويان،روايتى است كه على بن ابراهيم قمّى از امام صادق عليه السلام نقل كرده است.اين روايت از جريان آب در زير پاهاى اسماعيل سخن گفته امّا صراحت ندارد كه عامل جوشش آب چه بوده؟ جبرئيل يا اثر پاى اسماعيل؟
2-روايتى است كه در بحار الانوار و كافى از قول امام صادق عليه السلام نقل شده.
«ثمّ أقبلْت راجعة إلى ابْنها فإذا عقبه يفحص في ماء،فجمعتْه فساخ ولو تركتْه لساح» 2
«هاجر به سوى فرزندش برگشت و ناگاه ديد كه پاشنۀ پاى كودك در آب است.او اطراف آب را مسدود كرد و آب بند آمد و اگر آن را رها مى‌ساخت همچنان جريان مى‌يافت.»