227رفت و آمد خود را تكرار كند تا به مقصود برسد و به بندگى مطلوب نايل آيد.

سيزده. نجات از هفت طبقه دوزخ

«گر چه بسيارى از حقايق مبتنى بر عدد هفت است؛ ايام هفته، هفت آسمان، هفت زمين، هفت منزل سلوك، هفت شهر عشق، هفت دور طواف، هفت مرتبه سعى صفا و مروه، هفت بار رمى جمره و هفت دوزخ؛ ولى فلسفه ابتناى اين حقايق بر ما آن طورى كه بايد روشن نيست.

شايد هفت بار سعى ميان صفا و مروه - اگر با خلوص نيت و اخلاص حال و توجه به محبوب انجام گيرد- از باب رحمت و لطف حق سبب نجات از هفت طبقه دوزخ باشد و بهره‌اى بسيار عظيم - كه در ميان بهره‌هاى انسان كم نظير است- نصيب او شود. اگر حكمت‌آن در صورت توجه به حقيقت سعى، آزاد كردن چشم، گوش، زبان، دست، شكم و قدم از گناهان و معاصى باشد و اينكه براى پاك نگاه داشتن اين هفت عضو رئيسه جسم با خداوند مهربان پيمان بسته شود؛ باز سودى درياوار از سعى صفا و مروه به انسان رسيده است. علاوه بر اين اگر فلسفه آن در هر مرتبه از سعى زدودن شهوت بى‌قيد و بند و دو ميوه تلخ آن (حرص و بخل و غضب) و دو، اثر جهنمى آن (عجب و كبر و هوا) و سه ثمره خطرناك آن (كفر و بدعت و حسد) باشد، عظيم‌ترين منفعت و سنگين‌ترين سود -كه پاك شدن وجود از بدترين رذايل اخلاقى است- براى انسان حاصل شده است». ¹