211مسلمانان صد چندان مىگردد و تسبيح و تنزيه الهى، با شور و اشتياق هر چه بيشتر به جاى آورده مىشود. به همين جهت مطاف هيچ وقت خالى از جمعيت نمىشود و عدهاى همواره در حال طواف خانۀ خدا هستند؛ باشد كه مورد لطف و عنايت حق تعالى قرار گيرند (ان الله يباهي بالطائفين) و به يقين نظر رحمت الهى به جمع مسلمانان، بيشتر و يقينىتر است.
دوازده. دلسپردگى و عشق به محبوب
طواف تجلّى كامل «عشق و محبت» انسان به آفريدگار خود و حد اعلاى دل سپردگى و شيفتگى به محبوب حقيقى است. حج گزار با طواف و چرخيدن گرد خانۀ دوست، اشتياق و علاقۀ وافر خود را به محبوب واقعى اعلام مىدارد و تنها او را شايستۀ دوستى و عشقورزى مىداند. در نزد اهل فرهنگ و ادب نيز، گرد كسى چرخيدن نشانه عشق شديد به وى و بيانگر پيوند و ارتباط وثيق با او است.
اى تي--ر غمت را دل عشاق نشانه
يكى از نويسندگان گفته است: «طواف و به گرد چيزى چرخيدن، علامت كمال علاقه و نشانه محبت است تا آنجا كه انسان خود را فداى محبوب مىسازد و بلا گردان او مىشود. آن چنان كه پروانۀ عاشق شمع، آن قدر برگرد شمع مىچرخد كه عاقبت خود را با بال و پرى سوخته به پى شمع مىافكند. حاجى واقعى نيز كه آتش اشتياق لقاى پروردگار در دلش شعله ور شده و بار سفر بسته و از وطن مألوف و خانه و كاشانه و فرزند و زن بريده و لبيك گويان خود را به پاى