84آخرت بهره‌اى ندارند.«200» و بعضى مى‌گويند: «پروردگارا! به ما در دنيا «نيكى» عطا كن؛ و در آخرت نيز «نيكى» مرحمت فرما؛ و ما را از عذاب آتش نگاه دار.»«201» آن‌ها از كار (و دعاى) خود، نصيب و بهره‌اى دارند؛ و خداوند سريع الحساب است.«202» و خدا را در روزهاى معيّنى ياد كنيد؛ (روزهاى 11 و 12 و 13 ماه ذى حجه). و هر كس شتاب كند، و (ذكر خدا را) در دو روز انجام دهد، گناهى بر او نيست؛ و هر كه تأخير كند، (و سه روز انجام دهد نيز) گناهى بر او نيست؛ براى كسى كه تقوا پيشه كند. و از خدا بپرهيزيد؛ و بدانيد شما به سوى او محشور خواهيد شد.«203»

تفسير

«مناسك» جمع منسك اسم مكان به معنى محل نسك است كه عرفات، مشعر، منا و مكه مى‌باشد و يا مصدر ميمى و به معنى فعل عبادت مى‌باشد و اصل نسك به معنى عبادت است، اگر به معنى اول باشد مضمون آيه اين است هنگامى كه از امكنه عبادت فارغ شديد پس به ذكر خدا بپردازيد و اگر به معنى مصدر باشد، جمع آوردنش براى بيان همه افعال و اذكار حج است و معنايش اين است كه زمانى كه افعال و اعمال حج را انجام داديد، پس به ذكر خدا بپردازيد.

درباره ذكر «فاذكروا اللّٰه» دو قول نقل شده است:

1. مقصود تكبيرات، مخصوصه ايام منا است زيرا اذكارى كه در اين ايام مستحب است همين تكبيرات است.

2. مقصود ساير ادعيه مستحبه است كه اگر در اين مواطن خوانده شود فضيلت بيشترى دارد.

جمله‌ى «فَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَذِكْرِكُمْ آبٰاءَكُمْ» دعوت مردم به ذكر و ياد الهى است به