77مردم كوچ مىكنند، (به سوى سرزمين منى) كوچ كنيد؛ و از خداوند، آمرزش بطلبيد، كه خدا آمرزندهى مهربان است.«199»
تفسير
در زمان جاهليت هنگام مراسم حج معامله و تجارت را گناه مىدانستند، خداوند در اين آيه اين كار را نادرست مىشمرد و به آنان گويد هيچ مانعى نيست كه در ايام حج از تجارت كه فضل الهى است بهرهمند شويد 1«لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنٰاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّكُمْ» ، بعد مىفرمايد پس از انجام وظايفى كه در عرفات بايد انجام داد مىبايست به سوى مشعرالحرام كوچ كنيد و در آنجا به ذكر و ياد خدا مشغول باشيد «فَإِذٰا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفٰاتٍ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرٰامِ».
وقوف به عرفات يكى از اركان بزرگ حج است و واجب است بر حاجى كه از اول زوال روز عرفه تا غروب در صحراى عرفات وقوف كند. بعد مىفرمايد به شكرانه نعمت هدايت، خداوند را ياد كنيد، يادى كه با هدايتى كه خداوند نموده تناسب داشته باشد «وَ اذْكُرُوهُ كَمٰا هَدٰاكُمْ».
در پايان مىفرمايد: تحقيقاً شما قبل از بعثت پيامبر از گمراهان بوديد «وَ إِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضّٰالِّينَ».
از آيهى شريفهى «ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفٰاضَ النّٰاسُ» ، از دو جهت بين مفسران اختلاف شده، يكى از اين جهت كه افاضه در اين آيه همان افاضه از عرفات به مشعر است و يا افاضه از مشعر به منا و بعد از افاضه از عرفات به مشعر است، ديگر اينكه مراد از