261اوييم.» در اين آيه خداوند متعال اسماعيل را از آباء يعقوب بر شمرده است، در حالى كه از آباء او نبوده، بلكه عموى او محسوب مى‌شود.

ثانياً، بين «أب» و «والد» فرق است، زيرا «أب» اطلاق بر مربّى، عمو و جدّ نيز مى‌شود، به خلاف والد كه تنها بر پدر بدون واسطه اطلاق مى‌گردد، لذا در آيۀ فوق تعبير به «أب» آمده است، ولى در سورۀ ابراهيم خداوند متعال اين چنين از حضرت ابراهيم عليه السلام نقل مى‌كند كه به خداوند متعال عرض كرد: رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَ لِوٰالِدَيَّ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسٰابُ . ¹«بار خدايا روزى كه حساب به‌پا مى‌شود تو در آن روز سخت به من و والدين من و همۀ مؤمنان از كرم ببخشا.»

دليل دوّم

مسلم و غير او روايت كرده‌اند كه شخصى از پيامبر صلى الله عليه و آله پرسيد: پدرت كجاست؟ حضرت فرمود: در آتش. او هنگامى كه به پيامبر صلى الله عليه و آله پشت كرد حضرت او را خواست و به او فرمود: همانا پدر من و تو در آتشند. ²

پاسخ اين حديث از جهاتى باطل است:

اوّلاً، بنابه ادله‌اى كه قبلاً به آنها اشاره شد، جميع آباء پيامبر صلى الله عليه و آله مؤمن بوده‌اند.

ثانياً، حماد بن سلمه اين روايت را از ثابت، از انس نقل كرده، ولى «معمر» همين حديث را از ثابت، از انس به كيفيتى ديگر نقل كرده است كه دلالت بر كفر پدر پيامبر صلى الله عليه و آله ندارد. ³

علماى رجال از اهل سنت تصريح دارند كه معمّر در نقل حديث از حمّاد قوى‌تر