203
صفات خداوند نزد شيعه
در خصوص آيات و رواياتى كه صفات خداوند در آن ياد شده و در ظاهر مخالف عقل قطعى است، بين علما و متكلمان سه نظريه وجود دارد:
1 - مذهب تأويل:
اين مذهب موافق رأى اهلبيت عليهم السلام و فلاسفه و كثيرى از علماى اهل سنت از جمله:
معتزله و ماتريديه است. اساس اين قول بر تنزيه خداوند متعال است. طبق اين رأى، حكم اوّلى آن است كه هر صفتى را بايد بر معناى حقيقى آن حمل كرد، و در صورتى كه مانع لفظى يا عقلى در ميان بود بايد آن را تأويل و بر معناى مجازى اش حمل نمود.
نووى در شرح صحيح مسلم مىگويد: نخستين چيزى كه اعتقاد به آن بر هر مؤمنى واجب است، تنزيه خداوند متعال از مشابهت مخلوقات است. و اعتقاد بر خلاف آن مخلّ به ايمان است. تمام علما از امامان مسلمين اتفاق كردهاند كه آنچه از صفات خداوند در قرآن و حديث وارد شده كه ظاهر آن تشبيه خداوند به خلق است بايد بر اين اعتقاد بود كه آن ظاهر مراد خداوند نيست...» 1
همو در جايى ديگر مىگويد: «اينكه از پيامبر صلى الله عليه و آله روايت شده كه آتش در دوزخ پر نمىشود تا آن كه خداوند قدم خود را در آن مىگذارد، اين حديث از احاديث مشهور در باب صفات است. قاضى عياض مىگويد: بايد معناى آن را از ظاهرش صرف كرده و