258
توسعه مسجد در سال 29 هجرى
عثمان وسعت مسجد را نسبت به زمان خليفه دوم زيادتر كرد، به‌طورى كه به 4071 متر مربع رسيد. اين افزايش نيز در پى درخواست مردم بود كه مجبور بودند براى نماز جمعه خارج از مسجد بنشينند. در برابر، شمارى از مردم كه خانه‌هايشان در اين افزايش تخريب مى‌شد، با توسعه مسجد مخالف بودند. دليل ديگر مخالفت مردم آن بود كه احساس مى‌كردند عثمان با روحيه‌اى كه دارد، مسجد را از حالت سادگى نخست درمى‌آورد و از سنگهاى تراشيده در بناى آن استفاده مى‌كند.
بنا بر آنچه نقل شده، عثمان وضعيت عمومى مسجد را تغيير داد، 496 متر به مسجد افزود، در بناى جديد از سنگهاى حجّارى شده و منقّش استفاده كرد، سقف را با چوب ساج ترميم كرد. به علاوه در قسمت جلوى مسجد، يعنى محل ايستادن امام، مقصوره يا غرفه كوچكى ساخت كه امام در آنجا مى‌ايستاد. هدف وى آن بود تا مانند عمر بن خطاب به او حمله نشود، بلكه در جايى محفوظ به نماز بايستد.
از اين مطالب چنين برمى‌آيد كه خليفه سوم براى نخستين‌بار مسجد را از سادگى نخستين آن به در آورد و آن را با سنگهاى حجّارى شده و منقّش زينت داد. افزايش مساحت مسجد در زمان خليفه دوم و خليفه سوم تنها اندكى در سمت جنوب و بيشتر در سمت شمال و غربِ مسجد بود. در قسمت شرقى، حجره‌هاى رسول خدا(ص) بود و لذا در آن قسمت افزايشى صورت نگرفت.
توسعه مسجد در عهد وليد بن عبدالملك
مسجد نبوى تا سال 88 هجرى تغييرى نيافت. در زمان خلافت وليد بن