265و دريابند كه بهرهمندى از ربوبيت ذات اقدس الهى جز با تحمل مشقتهايى كه لازمه آن چشمپوشى از اميال نفسانى است، ممكن نيست.
دشوارىهاى حج در كلام اميرمؤمنان(ع)
اميرمؤمنان(ع) در كلام معجزهآساى خود، دشوارىهاى حج و رمز و راز قرار گرفتن كعبه در سرزمين خشك و غير حاصلخيز را توصيف نمودهاند كه به جهت
اهميت موضوع و نيز به منظور درك هرچه بهتر كلام آن حضرت، در ذيل چند عنوان بيان مىشود.
محل استقرار كعبه
خداوند، كعبه را در محلى خشك و سوزان قرار داده تا انگيزههاى محيطى و تفريحى، سبب ايجاد ميل و رغبت به آن نشود و شخص به منظور خوشگذرانى، به مكه عزيمت ننمايد. (گرچه امكانات موجود، بخشى از اين حكمت بزرگ را كم رنگ و بىاثر نموده است.) اميرمؤمنان(ع) موقعيت دشوار جغرافيايى كعبه را چنين توصيف مىنمايند:
«فَجَعَلَهَا بَيْتَهُ الْحَرَامَ ... ثُمَّ وَضَعَهُ بِأَوْعَرِ بِقَاعِ الْأَرْضِ حَجَراً وَ أَقَلِّ نَتَائِقِ الدُّنْيَا مَدَراً وَ أَضْيَقِ بُطُونِ الْأَوْدِيَةِ مَعَاشاً وَ أَغْلَظِ مَحَالِّ الْمُسْلِمِينَ مِيَاهاً بَيْنَ جِبَالٍ خَشِنَةٍ وَ رِمَالٍ دَمِثَةٍ وَ عُيُونٍ وَشِلَةٍ وَ قُرًي مُنْقَطِعَةٍ وَ أَثَرٍ مِنْ مَوَاضِعِ قَطْرِ السَّمَاءِ دَاثِرٍ لَيْسَ يَزْكُو بِهِ خُفٌّ وَ لَا ظِلْفٌ وَ لَا حَافِرٌ»
«خداوند كعبه را خانه محترم خويش قرار داد ... سپس آن را در سرزمينى سنگلاخ و كمخاك، در درهاى تنگ و كمآب، ميان كوههاى خشن و ريگهايى