166به يكى از آنها مدت زيادى نيكى كنى آنگاه از تو چيز [ناخوشى] مشاهده نمايد مى‌گويد: من از تو هيچ خيرى نديدم.

بخارى به سندش از عبدالله بن مسعود نقل كرده كه رسول خدا(ص) فرمود: « سَبابُ المُؤْمِنِ فُسُوقٌ وَ قَتَالُهُ كُفْرٌ » ¹؛ «دشنام دادن به مومن فسق و جنگ با او كفر است».

و نيز به سندش از ابن عمر نقل كرده كه رسول خدا(ص) فرمود: « لاتَرْجِعُوا بَعْدِى كُفّاراً يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقابَ بَعضٍ » ²؛ «بعد از من به كفر باز نگرديد به اينكه گردن يكديگر را بزنيد».

در اين روايات گرچه سخن از كفر به ميان آمده ولى مقصود به آن كفرى نيست كه موجب خروج از ملت اسلام شود.

ابوعبيد قاسم بن سلام مى‌گويد:

وأما الآثار المرويات بذكر الكفر و الشرك ووجودهما بالمعاصى فانّ معناها عندنا ليست تثبت على أهلها كفراً و لا شركاً يزيلان الإيمان عن صاحبه، انّما وجوهها انّها من الأخلاق و السنن التى عليها الكفار و المشركون. ³

و اما آثارى كه روايت شده به ذكر كفر و شرك و تحقق آن دو با گناهان؛ پس همانا معناى آن نزد ما اثبات نمى‌كند بر اهلش كفر و شرك را، و ايمان را از صاحب آن زايل نمى‌كند، بلكه توجيه آن اين است كه معاصى از اخلاق و سنت‌هاى كفار و مشركان است.