163تا آن را حرام بدانيم.

قسطلانى نيز مى‌گويد:

در اين روايت، استثنا مفرّغ است و اگر واژه محذوف را «موضع و مكان» بگيريم، مسافرت به هر مكانى به جز آن سه مسجد، مانند مسافرت براى زيارت و ديدار با انسانى صالح، فاميل و دوست، سفر براى كسب دانش، تجارت و تفريح نيز حرام مى‌شود، زيرا كلمه محذوف را، واژه‌اى عام گرفته‌ايم كه شامل همه مكان‌ها مى‌شود، پس سفر به آن‌جاها جايز نيست، ولى در اين روايت، هر مكانى منظور نيست، بلكه مكان مخصوصى؛ يعنى «مسجد» را در نظر داشته است. ¹

2. علما و فقها اتفاق‌نظر دارند كه بستن بار سفر و مسافرت به هر مكانى براى تجارت، كسب علم و دانش، جهاد، زيارت و ديدار دانشمندان و تفريح جايز است. اگر مستثنى منه يا همان كلمه حذف شده، واژه‌اى به غير از مسجد، مثلاً مكان و موضع باشد، مسافرت به مكان‌هاى پيش‌گفته نيز حرام مى‌گردد و اين خلاف اجماع علما درباره سفر است؛ بنابراين به ناچار بايد بپذيريم كه مستثنى‌منه در اين روايت، واژه مسجد است. در