61
زيارتگاههاى مكه
روز دوم يا سوم ورود به مكه بود كه به زيارت قبر حضرت خديجه(س) و حضرت ابىطالب و حضرت عبدالمطلب و عبدمناف و قاسم، پسر رسول خدا(ص) رفتيم. ابتدا وارد قبرستان عمومى مكه شديم كه غسالخانه دارد و ديوارهايش را سفيد كردهاند و اطراف آن ديوار دارد و در وسط هم چند قبر، ديوار كوتاهى دارد مانند قبر عبدالله بن زبير و... و اين قبرستان «مقبره معلّى» نام دارد.
اين قبرستان را نهرها به طول كندهاند و اطراف آن را با سنگ كار كردهاند، مردهها را آنجا قرار داده و مىچينند و پس از تمام شدن، روى نهر را مىپوشانند پس از مدتى كه گوشتها بپوسد آن را باز مىكنند و استخوانها را جمع كرده در يك گودى مىريزند و خالى مىكنند بعد مرده را آنجا به همان نحو دفن مىنمايند (ولى تفصيل دفن را نمىدانيم چگونه است، ما فقط نهرها را خالى شده ديديم و استخوانها را كه در مىآوردند از دور ديديم و مجموع استنباط ما همين بود كه نوشتم). قبرستان به قدرى خشن و دور از عاطفه بود كه اصلاً گريه يا تأثر از تشييعكنندگان و يا بازماندگان نديديم، من از مردن در مكه وحشت كردم و از خدا خواستم كه در آنجا نميرم.
از قبرستان رد شديم از زير پل «خيابان حجون» رد شديم و به قبرستان «شعب ابىطالب» وارد شديم كه يك