232

فلسفه سجده بر خاك در بيانات پيامبر¦

نكته لازم به ذكر آن است كه شخص رسول گرامى ¦ فلسفه سجده بر خاك را در حديثى بيان كرده است و به روشنى مى‌رساند كه اصرار تشريع اسلامى بر سجده بر زمين، جنبۀ تربيتى داشته است.

حضرتش فرمود:

«هرگاه كسى از شما نماز گزارد، پيشانى و بينى خود را بر زمين قرار دهد تا ذلت وخضوع خود را آشكار سازد». ¹هشام بن حكم از امام صادق * فلسفه سجده بر زمين را پرسيد. امام در پاسخ او چنين فرمود:

زيرا سجده، خضوع و فروتنى در برابر خدا است و هرگز شايسته نيست انسان پرستشگر، بر خوردنى‌ها و پوشيدنى‌ها سجده كند؛ زيرا معبود دنياپرستان خوراك و پوشاك است. بنابراين نبايد بر آنچه معبود دنيا پرستان است سجده كرد، در حالى كه سجده بر خاك و زمين، بالاترين و برترين مظهر فروتنى و خضوع در برابر خداست. ²از آنجا كه سجده بر خاك مظهر كامل عبوديت و اظهار بندگى است، عمر بن عبدالعزيز بر حصير تنها اكتفا نمى‌كرد، بلكه مقدارى خاك بر حصير مى‌ريخت و بر آن سجده مى‌نمود.

ابن حجر در شرح صحيح بخارى مى‌گويد:

كانَ عُمَرُ بْنُ عَبد العَزيز الخَليفَةَ الأَموَى لا يكتَفى بالخَمرَة، بَلْ كانَ يَضَعُ عَلَيْها التُّرابَ وَيسجُد عَلَيه. ³